Metaverse ve İbadet: Çok Tartışılan Bu Husus Hakkında İlahiyatçılar Ne Diyor?
Metaverse son vakitlerin en tanınan konusu ve bu nedenle çabucak hemen her alanda üzerinde tartışılan bir sıkıntı haline geldi. Şu sıralar metaverse ile ibadet yapılabilir mi sorusu sıklıkla soruluyor ve ilahiyatçıların bu mevzuda farklı görüşleri var. Yeni Şafak’ın bir haberinde birkaç ilahiyatçı hususla alakalı görüşlerini belirtti.
Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nden Doç. Dr. Muhammed Kızılgeçit, bir şeyler söylemenin şimdi erken olduğunu düşünüyor. Kızılgeçit, hususla alakalı olarak şu tabirleri kullandı:
“Son periyotlarda gitgide ağırlaşan metaverse’te ibadet olup olmayacağını konusunun İslam Hukukçularına ve Diyanet İşleri Başkanlığına sorulması isabetli olacaktır. Bununla birlikte alanım olan Din Psikolojisi açısından bu durumun Dini bir deneyim olabileceğini ama şimdi ibadet edilebilir denilemeyeceğini, bu kaidelerde bunu söylemenin erken olacağını düşünüyorum. Metaverse’te ibadet arayışı daha fazla spiritüel/maneviyatçı ferdî mana arayışının bir yansımasıdır. Kimi ibadetler ferdî ve manevi nitelikte gerçekleşebilse de buna rağmen bir kısım ibadetler vücudun ve yerin birlikteliğini gerektir ve bu ibadetler kişiselliği aşan deneyimlerdir.”
Mersin Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Muhammet Özdemir ise sanal ortamda ibadetin geçerli olmayacağını düşünüyor. Özdemir, şu sözleri kullandı:
“Sanal alanda ibadet, pürüzü bulunan şahıslar için Diyanet’in yayınlayacağı ruhsatla bir arada uygun olacaktır. Onun dışında ibadetleri bireylere öğretirken, eğitim hedefli kullanılabilir. Metaverse, ticaretin yapıldığı ve bu temele dayanan bir cihan olduğu için de burada ibadet yapılması uygun değildir.”
“Eğitim İçin Uygun”
Bilecik Pir Edebali Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dr. Öğr. Üyesi Mehmet Haberli, metaverse’te ibadetin eğitim dahilinde uygun olacağını lisana getirdi:
“Metaverse bedenen ifa edilmesi gereken namaz gibisi ibadetler için uygun değildir. Ancak kurumsal olarak Metaverse içerisinde varlık gösteren dini kurum ve kuruluşlara zekâtın verilmesinde bir sakınca olmayabilir. Bunun yanında kişinin kendisinde dini hisleri uyandıracaksa sanal hac yahut gibisi kutsal yerleri Metaverse’de ziyaret etmesi manen yararlı olabilir. Ben de 2010 yılında Second Life içerisinde sanal haccı deneyimlemiştim. Bu noktada ben de dini hisler uyandırdığını hissetim ve gözlemledim. Örneğin bu sene Arabistan, pandemi tedbirleri sebebiyle 65 yaş üstü şahısların, hac yapmalarına müsaade vermiyor. Bu şahısların sanal da olsa haccı deneyimlemeleri onları manen güzel hissettirip hasretlerini bir nebze giderebilir.”
“İbadet Kelam Konusu Olamaz”
Daha öncelerde ise Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürü Remzi Bircan, “Metaverse ile Kabe’yi gezeceğiz ancak ibadet kelam konusu olamaz” tabirlerini kullanmıştı. Bircan şunları söylemişti:
“Suudi Arabistan Hac Bakanlığı’nın bize bildirmiş olduğu biçimiyle haccımızı yapacağız. Bize oradan gelen bir yazı yok. Metaverse ile Kabe’yi gezeceğiz fakat bir ibadet kelam konusu olamaz. Mesela Arafat’ın muhakkak bir hududu var. Siz o hududun dışına çıkamazsınız, toprağa ayağınızın değmesi lazım.”
İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Abdullah Tırabzon ise şunları söylemişti:
“Sanal ile gerçeklik katiyetle bir olamaz. Sanal olarak Kabe’yi ziyaret edince hacı olmuş olmazsınız, umre yapmış olmazsınız. Münasebetiyle Metaverse ile hac ibadeti diye bir kavram çıkarsa birileri de kalkıp Metaverse ile namaz ibadeti eder. Oturduğum yerden sanal alemden namaz kılabilirim sonuçta hissediyorum diyebilir. Ancak bu muhakkak fıkhi olarak geçerliliği olmayacak bir şeydir.”
