Tüm varlığı kriptoya yatırmak yatırımcıyla alakalı

Burcu GÖKSÜZOĞLU

● Kripto para borsaları bir defa daha vurgun haberleriyle gündeme geldi. Türkiye’deki borsalar ne kadar inançlı?

Bu dünyanın her yerinde olan, yaşanan bir durum maalesef. Bu tip olayları tedbirin yolu regülasyon lakin bir bakıma tam olarak engelleyemeyiz. Açıkçası kullanıcının kendini bu bahiste bilinçlendirmesi gerekir. Örneğin ben son vurgun tezine bahis olan borsanın ismini daha evvel hiç duymadım, kim haberdar olup oraya üye olmuş, işlem yapmış? Biz Türkiye’de 5 yılı geçtik ve 5.5 milyonun üzerinde kullanıcımız var. Bu kadar insanın tercih ettiği, bu kadar vakit burada problemsiz hizmet veren bir platform dururken öteki riskler almak artık yani öteki sorunları konuşuyoruz. Regülasyonun bir yeterli tarafı var, bir de makus tarafı var. Âlâ tarafı evet bu türlü şeyleri regüle etmek gerekir. Oyunun kurallarını çok önemli bir halde koymak gerekir ki regülasyonun temel gayesi esasen yatırımcıyı korumaktır. Fakat şayet bunun dozajını yeterli ayarlayamazsanız, yatırımcıyı korumak yerine buradan uzaklaştırır, diğer piyasalarda işlem yapmasına, öbür inançsız ortamlarda işlem yapmasına teşvik edersiniz. Bu da daha büyük mağduriyetleri beraberinde getirir.

● Kripto paralar merkeziyetsiz bir sistem. Dünyada ve Türkiye’de bir yandan güvenirlikleri çok tartışılıyor bir yandan da regülasyon hazırlığı var. Nasıl bir düzenleme gelebilir?

Kripto varlıkların dayandığı blockchain teknolojisi elbette merkeziyetsiz. Ancak bizim üzere platformlar, bu merkeziyetsiz alanda merkezi bir kanal açıyor aslında, merkezi bir köprü kuruyor kullanıcıyla. Bizim merkezi bir platform olmamız, kriptonun merkeziyetsiz olduğu gerçeğini değiştirmiyor. Fakat merkezi platformları regüle etmek pek olağan merkeziyetsiz alanlardaki regülasyonlardan çok daha kolay. Buradaki yapı bir nebze klâsik piyasalara benziyor. Hasebiyle buradaki regülasyon çok daha kolay olacaktır lakin bundan yalnızca 5 yıl evvel hayatımızda yalnızca Bitcoin vardı. Sonra hayatımıza öteki kripto paralar girmeye başladı. Takip edilemeyen kripto paralar girdi. Derken ICO’lar üzere bir sürü yeni regülatif sorunların oluşabileceği alanlar girmeye başladı. Sonra NFT girdi, artık metaverse konuşuyoruz. Şöyle bir motivasyon oluyor genelde kamuda hepsini bir halledelim. Hepsini bir halledemiyoruz zira yarın ne ekleneceğini bilemiyoruz. Hasebiyle mevcut yapıda en süratli formda düzgünleştirmeye ve regülasyona gidersek başkalarını üzerine katmanın yoluna bakılabilir. Zira buradaki en değerli kriter ne kadar insanın adapte olduğu. Kripto varlık dünyasında, en azından merkezi borsalar aracılığıyla milyonlarca insanın olduğunu biliyoruz.

● Biraz piyasanın büyüklüğü hakkında bilgi verir misiniz? Türkiye’deki işlem hacmi, kullanıcı sayısı? Türklerin ne kadarı yabancı borsalarda işlem yapıyor? Türkiye’deki yabancı hissesi?

Klâsik piyasalardaki sayıları burada bulmamız çok kolay değil. Zira onlar büsbütün denetlenebilir yapıların aslında içerisinde oluşan sayılar. Burada şimdi o denli bir yapı olmadığı için sayılar aslında çoğunlukla beyana doğal. Türkiye’nin dünya üzerindeki yerini anlayabilmemiz için elimizdeki en net data bizim kendi platformumuzun dataları ve onu referans almaya çalışıyoruz. Geçen yıl tüm dünya için kripto piyasalarının yaşadığı en hoş yıllardan biriydi. Bizim nisan -mayıs aylarında günlük 2 milyar dolar işlem hacmine ulaştığımız vakitler oldu ki, bu dünyada sahiden kriptoyla varlık platformları ortasında çok önemli bir sayıydı. Yıl boyunca işlem hacmi ortalama 600 milyon dolarlarda oluştu. Bu da çok pahalı, çok değerli sayı zira dünyadaki prestiji parayla işlem yapan platformlar ortasında birinci 3’teydik. Ve bunu yalnızca Türkiye’de, Türklere hizmet vererek yapıyoruz. Biz hala yurt dışından müşteri kabul etmiyoruz. Önümüzdeki aylarda bununla alakalı geliştirmeler yapmak için çalışıyoruz.

● Türkiye’nin kripto para piyasalarında çok faal olduğu da belirtiliyor hep…

Evet, Türklerin bu piyasada çok faal olduğunu söyleyen anketler var. Burada galiba anlatılmak istenen aslında sayıca çok aktif olduğumuz yani yoksa işlem hacmi olarak baktığımızda dünyanın yüzde 2-3’ünü anca oluşturabiliyoruz. Bu kadar çok konuşulup aslında hacimden bu kadar az hisse almak kıymetlendirilmesi gereken öbür bir mevzu olarak karşımıza çıkıyor. Kullanıcı olarak çok fazla insanın burada adapte olduğunu düşünüyorum Türkiye’de. Bizim platformumuzda 5.5 milyonu geçti kullanıcı sayısı. Ortak kullanıcıları falan da hepsini hesaba kattığımızda 7-8 milyon civarında bir kullanıcının olduğunu varsayıyoruz. Lakin bunu net bir formda ortaya çıkarmak bizim için çok da kolay değil.

● Kripto paralar bir müddettir yatırımcılarını üzüyor. LUNA olayı da yaşandı. Bu çöküş kalıcı mı?

Benzeri bir şey Aralık 2017’de yaşanmıştı. Çok büyük bir yükseliş yaşanmıştı, çok fazla insan tekrar bu piyasaya dahil olmuştu. 2018- 2019 olabildiğince sönük, bu pazar bu kadarmış demek ki dediğimiz bir 2 yıl geçirmiştik. Burada mevzu mevcut kripto varlıklar değil. Bahis blockchain teknolojisinin hayatımıza katacağı yenilikler. Biz bunlara yalnızca alınıp satılan şeyler olarak bakarsak yanılırız. İşte o vakit bu şekil şeylerde, düşüşlerde yükselişlerde büsbütün piyasanın akışına göre kendimizi konumlarız lakin husus bu türlü değil. Zira burada bize vaat edilen çok harikulade bir teknoloji var. Evet herkes çok şey kaybetti. Fakat esasen daima çıkarın olduğu bir şey iktisadın çarklarının işleyişine alışılmamış. Kıymetlendirilmesi gereken birçok şey var yatırımcı için. Birincisi birtakım bahislerde sabır dediğimiz konu var. Birtakım hususlarda da buralar riskli piyasalar, hiçbir vakit varlıklarınızın külliyen burada işlem yapmamalısınız. En kıymetli konulardan bir tanesi uzun periyotlu yatırımcı olmayı öğrenmek. Kısa devirli yatırımcı olmak nitekim çok büyük risk almak manasına gelir. Son devirdeki düşüş büsbütün bundan bağımsız. Bizim platformda LUNA listede değildi. Onun desteği olduğu UST’yi de listelememiştik. Biz bunlar neye göre listeliyoruz. Platformlara güvenirken dikkat edilmesi gereken konulardan bir tanesi de bu. Her projeyi olduğu üzere, “Aa herkes listeliyor, biz de listeleyelim” demiyoruz. İncelediğimizde açıkçası kimi sorunların olduğunu öngörüyoruz, sorunların nitekim risk teşkil edip etmediğini anlamaya çalışıyoruz. LUNA’da yaşanan sorunu bana sorarsanız herkes görüyordu. Bir sürü mağduriyet de oluştu. İnsanların tüm varlığıyla buradaki kripto paraları almış olması büsbütün yatırımcıyla alakalı, yatırımcının finansal okur müelliflik düzeyiyle alakalı sorunlar bunlar. Yani sistemle alakalı değil zira bugün LUNA, yarın diğer bir şey. Burası daima gelişen bir teknoloji. Bu ortada ben projeyi yahut projenin yanılttıklarını kötüleyecek değilim zira bu türlü böyle piyasa daha güzelini elde ediyor, daha güzeline ulaşabiliyor lakin. Temennisi her vakit şu olur, daha küçük kayıplarla keşke bu türlü şeyler, yani deneyimlerimizi daha küçük kayıplarla yaşamak dünya olarak hoş olanı.

● Yatırımcı parasının ne kadarını kriptoya yatırmalı?

Burada oran belirlemek çok kolay değil. Herkesin zira gelir seviyesi, varlık edinimi tıpkı değil. Genelde şöyle bakmak lazım. Kaybettiğimde üzülmeyeceğim kadar ölçüyle işlem yapardım her vakit. Bu ortada kripto para piyasalarına has bir şeyden bahsetmiyoruz. Bütün piyasalarda birebir aslında psikolojiden bahsediyoruz. Yani orada uyguladığınız her ne varsa burada da uygulamalısınız lakin buradaki temel fark şu; Türkiye’de pay senedi piyasalarında toplam 2.2 milyon insan var. Yalnızca Paribu’da kripto parayla işlem yapmış 5.5 milyon insan var. Makus doğal kayıplar ancak dayanılmaz bir know-how’ı da oluşturdu beraberinde. Bir sonraki adıma bu know-how’la devam edecek. Dikkat edin, tüm varlıklarınızla buraya girmeyin, burası her vakit riskli piyasa. Zira daha tam oturmamış piyasalar. Bu ortada oturmuş piyasalarda da misal hareketleri görüyoruz. Şu an ABD piyasasındaki, ABD pay senetlerinin ne hale geldiğini son birkaç aydır görüyorsunuz. Düşünsenize tüm varlığınızla orada olduğunuzu. Tüm yatırım araçları için aslında bu geçerli.

Etkin kullanımı olan coin’ler yaşamaya devam edecek

● Bir yandan meyyit coin’ler, başka yandan metaverse. Ödeme aracı olarak kabul edenler, etmeyenler. Dijital para hazırlıkları. Ne olacak kripto paraların geleceği?

Bence artık geri dönüşü olmayan kimi şeyler gösterdi tüm piyasaya burası. Ben bu piyasanın olumlu gösterdiği şeylerin olumsuz gösterdiği şeylerden çok daha fazla olduğuna hala inanıyorum, inancım tam bu mevzuda. Regülasyonlar tüm dünyada aslında yavaş yavaş gelecek. Hem kripto varlıklar özelinde hem de bu varlıkların alım satımlarına aracılık eden platformlar özelinde çeşitli kurallar konulmaya çalışılacak zira burada temel gayemiz yatırımcıyı korumak. Birçok kripto paranın yükselişi fomo tesiri dediğimiz büsbütün haber kıymetleriyle birlikte yükselen fi yat etkileşimi aslında ve bundan dolayı alınıp satılır birtakım kripto paralar. Bu sürdürülebilir değil. Çok kolay ve net. Hangi kripto paralar ayakta kalmayı başaracaklar? Ekosistemde bir halde varlığını ispatlayabilmiş ve bir halde kullanılabilir olanlar. Yani bir metaverse coin’ini pahalı kılan şey, metaverse coin’i olması değil. O dünyada insanların adapte bir biçimde, o coin’i etkin olarak kullanmasıyla Kullanım alanı yarabilmişseniz şayet, o coin’i almam gerekiyor. Zira o coin’i almazsam şuradaki işi yapamıyorum. İşte o vakit buradaki değerlemeler çok organik bir formda oluşmaya başlar. Onun dışında ölecek coin’ler dediğimiz şeylerin bu halde hayatımızdan çıkacaklar. Bir coin’in, metaverse coin’i olması pahalı olduğu manasına katiyetle gelmiyor. Yalnızca o dünyaya ne kadar insanın girdiği, onu ne kadar insanın faal bir biçimde kullandığı onun bedelini gösterecek.

Bağımsız kontrolden geçen borsalara bakılmalı

● Yatırımcı işlem yapacağı kripto borsasını seçerken neye dikkat etmeli?

Esasen artık evvelce olduğundan çok daha kolay hakikat platformu seçmek. Zira evvelden herkes tıpkı şeyi vaat ederdi. Biz işte çok inançlıyız, varlıklarınız soğuk cüzdanlarda saklıyoruz vs üzere temel üç- beş önerme var ve herkes birebir önermeyi kullanırdı. Hala tıpkı önerme kullanılıyor lakin bunu kaç kişi bunu bağımsız denetçiler tarafından test ettiriyor? Biraz oraya bakmak lazım zira bizim taraftan bakıldığında biz her ay bağımsız denetleme kuruluşlarına kullanıcı varlıklarının yerinde durduğuna yönelik denetleme yaptırıyoruz. Her ay rapor yayınlıyoruz web sitemizde. Varlıklarınızın yerinde durduğuna dair bir rapor yayınlıyoruz. Geri kanal tüm platformlarda aslına baktığımızda teknik olarak risk alıyorsunuz zira paranız orada duruyor mu, durmuyor mu hiçbir bilginiz yok.

Türkiye’de şöyle bir durum var. Biz natürel her ay varlığınız hala burada diyoruz. Lakin mümkün bir durumda tekrar de ulaşabileceğiniz, teknik dayanak alabileceğiniz bir muhatap bulabiliyor olmanız, bununla alakalı tahlil üretebiliyor olmanız çok değerli. Bunu yabancı platformlarda yapabilmeniz nitekim çok güç. Türkiye’de ne olursa olsun biz burada Türk Ticaret Kanunu’na bağlı olarak bir şey yapıyoruz. Regülasyon çıkmasa dahi her biçimde yaptığımız yani kurduğumuz ticari bağlantıdan dolayı dahi biz aslında sorumluyuz kullanıcıya karşı. Biz geçen sene 1.5 milyar TL’ye yakın vergi ödemişiz.