Kripto Paralarda ‘Stake’ ve Mevzuattaki Yeri

Kripto varlıkların hakikat anlaşılması bakımından klasik finansal eser ve hizmetlerin âlâ bilinmesi epeyce değerli. Ülkemizde finansal okur müelliflik konusunda çok sayıda çalışma var. Bu proje ve çalışmaların gayesi insanların finansal eser ve hizmet piyasalarını, terminoloji ve data tahlili hakimiyeti sağlayarak daha yeterli anlayabilmeleri. Kelam konusu kripto varlıklar olunca, bu varlıklarla temaslı eser ve hizmetler klasik finansal eser ve hizmetlere alternatif olma özelliği arz ediyor.

O bakımdan kripto ekosistemindeki pek çok uygulama hakkında operasyonel yahut türel kararların, bilinen eserlerle karşılaştırmalar yapılarak alındığını tabir etmek mümkün. Tabi çabucak not düşelim ki her benzetme sağlıklı sonuçlar vermiyor. Yani kripto eser ve hizmetleri her vakit misal finansal araç ve uygulamaların çerçevesine oturmak, birebir aynı formda algılamak son derece riskli ve yanlışlı. Bunlardan bir tanesi de kripto da yaygın kullanıma mevzu edile staking uygulamaları. Artık bu kavrama ve uygulamalarına, niteliğine uygun düştüğü ölçüde klasik mali piyasa perspektifinden bakarak tahlil edelim.

‘Stake’ yahut ‘Staking’ nedir?

“Stake” söz olarak İngilizce’den gelir. ‘Stake’ sözünün Türkçe’de tam olarak bir karşılığı bulunmuyor. Kripto dünyasında ekseriyetle “elde bulundurma veya hisse’ olarak bir anlama sahip. Biz bu yazıda doğrudan “stake” terimini kullanacağız. ‘Staking’ yahut stake etme faaliyetini basitçe açıklamak gerekirse, kripto para ünitelerini sistem içinde kilitleyerek kazanmaya yönelik bir süreç, uygulama yahut hizmet diyebiliriz.

Staking, kripto sahiplerine dijital varlıklarını satmaya gerek kalmadan çalıştırmanın ve pasif gelir elde etmenin bir yolunu sunuyor.

Staking’de ağ kullanıcıları, kripto varlık tiplerini evvelden belirlenen bir müddet boyunca sanal cüzdanlarında cinsime yahut saklama taahhüdünde bulunarak bundan yarar sağlayabilirler. Sistemde kilitli olan kripto varlıklar belli bir müddet için devredilemez yahut öbür süreçler için kullanılamaz. Hasılı “Staking” banka hesabınızdan aldığınız faiz gelirine misal halde, kripto varlıklarınızdan vakit içinde daha fazla kripto varlık kazanmaya dayalı bir sistemdir. “HODL’ı sonu staking” denilebilir veciz bir söz olması için. Burada temel soru şu olabilir. Kripto stake edip fiat para kazanılması vaat edilebilir mi? Yosa kriptoya kesinlikle tıpkı tür kripto vaadiyle mi stake yapılmalıdır? Ya da stake edilen kriptoya başta çeşit kripto geliri vaat eden hizmet ve servisler hukuka uygun mudur?

Bizim görüşümüze göre kripto varlık fiat para olmadığı için kripto varlığın stake edilmesi karşılığında fiat para vaat edilmesi ve verilmesi hukuken mümkündür. Bu bir bankacılık hizmeti yahut faaliyeti değildir. Çünkü stake edilen fiat para değildir. Bu sebeple burada mevduat toplama yahut kredi verme üzere bir durum oluşmamaktadır. Aksi niyet kirpto varlıklara fiat para vasfı atfetmiş olur ki bu apayrı bir tartışma. Tekrar kripto stake kripto kazanma, bir çeşit kripto stake’ine öteki bir tıp kripto stake’i de tıpkı halde kıymetlendirilebilir.

Staking’in Faydalı Mı?

PoS ile stake etmenin en büyük katkısı, büyük ölçüde işlem gücünü boşa harcamaması. Staking, sirkülasyondaki kripto varlık ölçüsünü sınırladığı için arz ve talebi dengelemek için de yararlı. Stake eden bir kripto varlık zincirinde dolanımda ne kadar az para varsa, bedelin o kadar artması muhtemel. Yani kripto varlık ünitesi ne kadar çok stake edilirse, fiyatın düşme mümkünlüğü o kadar düşük olur.

Genellikle de bu PoS ağlarında kullanıcıları ağın geleceği ile ilgili verilecek kararlara ait yapılan seçimlere pay oranlarında katılabilirler ve kelam sahipliği kazanırlar. Bu da stake etmeyi daha cazip hale getirmiştir.

Stake etmek, blockchain idaresine dahil olmak isteyenler için yeni yollar açar ve yalnızca coin tutarak pasif gelir elde etmenin kolay bir yolu olabilir. Staking daha kolay hale geldikçe, blockchain ekosistemine girişin önündeki mahzurlar de kalkmış olacaktır. Lakin, stake etmenin de riskler içerebileceğini göz önünde bulundurmak gerekir. Zira akıllı mukavelelerle fonları kilitlemek, yazılım açığı riskini taşımaktadır.

Staking’in Hukuktaki Şimdiki Yeri

Staking’in mevzuattaki yerinden bahsedebilmek için için öncelikle kripto varlıklarının tüzel niteliğini tespit etmek bir ön problem. Malum dava bir dağ ise hadiseler tepeciklerdir.

16 Nisan 2021 tarihli Resmî Gazete’de yayınlanan Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik’te (‘‘Yönetmelik’’) kripto varlıklar, dağıtık defter teknolojisi yahut emsal bir teknoloji kullanılarak sanal olarak oluşturulup dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan varlıklar olarak tanımlanmıştır.

Bu sebeple, bizce yanlışlı bir biçimde, kripto varlıkları prestiji para, kaydi para, elektronik para, ödeme aracı, menkul değer yahut öbür sermaye piyasası aracı olarak nitelendiremiyoruz. Zira kripto varlıkların içinde bu özellikleri gösterenler mevcut. Fakat, Yönetmelik temelinde kripto varlıkları yasaklamadığı ve yalnızca ödemelerde kullanılmamasını hedeflediğinden buna bağlı olarak staking faaliyetinin Yönetmeliğe ters olduğu söylenememeli.

Keza 1567 sayılı Türk Parasının Değerini Korunma Hakkında Kanun (‘‘Kanun’’) ve Türk Parası Değerini Müdafaa Hakkında 32 sayılı Karar (‘‘Karar’’) çerçevesinde kripto varlık hesabı oluşturmak yasaklanmamıştır. Kanun ve Karar’da kripto varlıkların bizatihi düzenlenmemiş olmasının yanı sıra kanunda sonlu sayı prensibi gereği tek tek sayılmış “yabancı parayla yapılması yasak işlemlerden” birine kripto varlıkları dahil etmek de hukuken mümkün değildir. Ek olarak staking faaliyetine benzetebildiğimiz yabancı para/döviz mevduat hesabı oluşturma faaliyeti de Kanun ve Karar bağlamında yasaklanmış değildir. Münasebetiyle kripto paranın stake edilmesinin mevzuatça yasaklanmadığı sonucuna varılması gerekir. Malum özel hukuk alanında açıkça yasaklanmayan her şey özgürdür. O sebeple stabil kripto varlıklardan, döviz yahut altın destek varlıklı kripto varlıklara kadar tüm kripto varlıkların bugün için staking’e mevzu edilmesi hukuken mümkün görünmektedir.