FTX’ten Çıkartılacak Dersler: Binance’in Pozisyonu ve Olacaklar!

Bu hafta FTX kripto platformunda yaşananlar çok tartışıldı. Tartışma hala sıcak ve devam ediyor. Bu olaydan çıkartılacak pek çok ders var.

Hem FTX hem de Binance’in pozisyon ve açıklamaları şimdi tam olarak görünmeyen bir çok mevcut ve müstakbel mekanizmayı tetiklemiş durumda. Pekala aslında ne oldu ve bizi neler bekliyor?

Bu süreç, küresel ölçekte en büyükler ortasında gösterilen FTX platformunun sallanmasıyla başladı. FTX’i zora sokan durum ise likidite temininde yaşadığı zahmetti. Başka bir sözle FTX müşterilerine nakit ödemeleri yapamamaya başladı. Bunu tetikleyen ise müşterilerin ani ve seri nakit çıkış işlemleri yapmaları olarak söz ediliyor. Son üç dört gün içinde kimi kaynaklara göre 3 milyar dolar, kimi kaynaklara göre 10 milyar dolarlık bir para çekme süreci bu durumun sebebi olarak anılıyor. FTX süreci, Bitcoin başta olmak üzere tüm kripto piyasasını direkt ve derinden etkiledi.

FTX’den ani ve yüksek nakit çıkış talebini ortaya çıkartan faktör ise FTX’in iştiraklerinden Alameda’nın bilançosuna verdiği takviye haberleri. Tabi değerli olan ayrıntı ise bu takviyenin, FTX’in kendi token’i olan FTT ile yapılmasında. Şirketin bilançosunun yük varlıklarının kendi token’lerinden oluşması soru işaretlerini yarattı. Meğer bilançoda diğer kıymetli yahut sabit pahalı kripto varlıkların olması bekleniyordu. Yeniden beklenen, FTX’in yaptığı süreçlere ve iştiraklerine olan borçlarına karşılık FTT yani kendi token’ını değil, sabit pahalı kripto varlıklar yahut dolar veyahut Euro göstermesiydi. Malum kendi token’ını istediği kadar üretme ve teminat gösterme ihtimali bu teminatın güvenilirliğini zedeleyen bir faktör. Kaldı ki bu FTT tokenlar’ının kime ilişkin olduğu, daha açık bir tabirle FTX’e mi yoksa müşterilerine mi ilişkin olduğu hususu da başlangıçta net değildi.

Sonraları Binance CEO’sunun açıklamalarıyla FTX’in müşteri varlıklarını teminat gösterdiği argümanları alevlenmeye başlayınca bahis FTX için daha güç bir noktaya gerçek ilerledi. Binance’in FTT’lerini satma açıklaması tüm FTT sahiplerini satışa, bu da FTT’lerin ve FTT teminatlarının kıymetinde dramatik bir düşüşe sebep oldu. FTX ve FTT telafisi imkânsız bir değer kaybıyla yüzleşti. Halbuki daha birkaç gün önce FTX’in kripto piyasasındaki yeri ve geleceği öbür bir tarafa sahipti.

Bu noktada Binance CEO’su bir açıklama daha yaparak FTX’in kendilerinden yardım istediğini, ortalarında bir güzel niyet mektubu imzalandığını, DD sürecinden sonra FTX’i satın almayı düşündüklerini paylaştı. Bu bir kurtarma planına benziyorduysa da aslında kesin bir plan kelam konusu değildi. Ne var ki pek çok basın kaynağı bu açıklamayı Binance, FTX’i satın alıyor formunda manşete taşıdı. Meğer gerçekte bir satın sürecinden bahsetmek için şimdi çok erkendi. Üstelik imzalanan niyet mektubu bile bağlayıcı değildi ve yapılan açıklamada bu nokta açıkça vurgulanmıştı.

FTX’in de satın almaya dair Binance ile benzeri açıklamalarda bulunması bu noktada tereddüt uyandırıcı. Bu erken açıklamaları FTX’de süreçlerin kapatılması takip etti. Bu sebeple bir yandan muhtemel bir satın almanın üst istikametli hareketleri hayal edilirken, öbür yandan satın almama, yani yardım etmeme mümkünlüğünü pek kimse görmek istemedi. Tüm bunlar olurken tüm piyasa uçtan uca dalgalandı. ABD’den COMEX her iki tarafı ve olanları incelemeye aldı. Bir çok regülatörün dikkati bu olaylara odaklandı. Tam da bunu takiben Binance, DD sonucuna göre FTX’i satın almaktan vazgeçildiği manasına gelen bir açıklama daha yaptı. Bu ölçekte bir şirket ve yapı için dünyanın en süratli DD’si yapılmış olabilir. Tabi bizce bu mümkün değil. Lakin bu olayların çok öncesinde bir DD süreci başlamadıysa.

Günün sonunda sorunun çözülmesi bir yana daha da içinden çıkılmaz bir hal aldığı izlenimi ön planda. Öte yandan tüm piyasa bu olanların tesirinden çıkabilmiş değil.

FTX süreci ve Binance’in açıklamaları iki kıymetli hukuksal sürece değerle işaret ediyor.

Bunlardan birincisi, kripto varlıkların ve müşteri varlıklarının saklanma biçimi ve saklama yetkilerinin düzenlenmesi. Bu mevzu epeydir gündemde ve bir oldukça tartışmalı. Bu olaydan sonra platformların saklama yetkisini ellerinde tutması epey güç bir hal aldı.

İkincisi müşteri fonlarının ve kripto varlıklarının teminat üzere, üçüncü taraf süreçlerinde kullanılması ki bu üzere riskli işlem ve kusurlar sermaye piyasalarında yıllar önce kanla yazılan kurallara, acı deneyimlere yol açmıştır. Nihayet, bu ikinci durumdan dolayı mümkün regülasyonların kripto varlık hizmet sağlayıcıları (KVHS)’ler için epey sert olacağı, KVHS’lerin disipline edilmesi için çelik korselere sokulacağı ön görülebilir. Binance açıklamaları açısından ise mevzu daha karmaşık. Çünkü evvel satış sonra alış en son vazgeçme açıklamaları piyasaya olumlu tesirler sunmadı.

Kaldı ki bir müddettir rekabet otoritelerinin radarından uzak kalan kripto piyasası bu olanların tesiriyle tıpkı dijital pazarlarda olduğu üzere rekabet hukuku ve otoritelerinin inceleme ve uygulamalarına bahis olmaya adaylığını pekiştirdi. Mümkün bir rekabet hukuku ihlali, rekabet kısıtlayıcı aksiyon, işlem yahut hâkim durumu berbata kullanma soruşturması öteki ülkelerdeki birebir istikamette otoriteleri tetikleyebilir. Rekabet hukukunun derin sularının kripto piyasasını ferahlatacağından emin değiliz. Bunun muhtemel tesirlerine, dijital pazarlardaki soruşturma ve cezalar örnek gösterilebilir. Böylelikle FTX olayının görünen yüzünün ardında ve ötesinde hem sermaye piyasası hukukunun geçmişten gelen ve tecrübeye dayanan prensiplerinin kripto regülasyonlarına direkt yansıması mümkünlüğü tetiklendi hem de bu alana nispeten uzaktan bakan rekabet otoritelerinin ilgisini çekecek yeni bir oyun bahçesi keşfedilmiş olması mümkünlüğü epey kuvvetlendi.