ICO mu Dolandırıcılık mı?

ICO’lar, kripto para piyasasının gelişmesine, çeşitlenmesine ve büyümesine destek olsa da, yatırımcılar için getirisi yüksek yatırım fırsatları sunsa da, dolandırıcılar için de halen popüler bir oyun alanı. ICO’ların 2017 yılında yakaladığı başarıyla beraber çok şey öğrendik. Pincoin, iFan, Condido, Centra Tech gibi ICO dolandırıcılığı olayları, piyasaya önemli dersler verdi diye düşünüyoruz.

Yatırımcılar için yüksek kazanç sağlama olasılığı ICO’ları oldukça çekici bir hale getiriyor. Ama unutmamak gerekir ki tüm Blockchain projeleri başarılı olacak diye bir garanti yok. Projeyi, detaylı bir şekilde araştırmak, değerlendirmek ve elbette hangi fikrin piyasada karşılık bulabileceğini anlamak için piyasayı iyi tanımak gerekiyor (detaylı bilgi için Doğru ICO Nasıl Seçilir Rehberi).

Başarısızlıkların yanı sıra en kötüsü ICO dolandırıcılığı. Token oluşturma ve ICO yapma süreçleri, teknolojinin getirdiği imkanlarla birlikte oldukça kolay. Birilerinin her şeyi doğru bir biçimde yaparak sizi bir fikirlerinin ve o fikri geliştirmek için heveslerinin olduğuna; bu fikir için canla başla çalıştıklarına; o fikrin ileride çok popüler bir fikir olacağına inandırmaları ve sonra da paraları alıp kaçmaları son derece olası. Hatta kolay bile denebilir. Peki o zaman ICO dolandırıcılığı nasıl tespit edilir?

ICO Dev Rehber: Nedir? Neden Yapılır? Riskli Mi? Süreç Nasıl İlerler?

ICO Dolandırıcılığı Nasıl Tespit Edilir?

Bir ICO dolandırıcılığını tespit etmek zor; ancak imkansız değildir. Herkes hata yapar ve iyi bir araştırma hataları bulup çıkarabilir. Dolandırıcılık ICO’larının bazı ortak sinyalleri şunlardır:

White paper (teknik doküman) yoksa…

White paper, Blockchain tabanlı bir hizmetin ya da ürünün ne hakkında olduğunu, neyi amaçladığını, teknik altyapısını ve özelliklerini, çalışma prensibini açıklayan dokümandır. White paper, yatırımcılara ilgili dijital varlığa yatırım yapıp yapmayacakları konusunda temel bilgiyi sağladığı için ICO’ların en önemli bileşenlerinden biridir.

Neye, hangi şartlarda yatırım yapacağınızı white paper’ı inceleyerek öğrenebilirsiniz.

Dolayısıyla da bir Blockchain projesinin white paper’ı yoksa ya da gelişigüzel bir şekilde yazılmış ve proje hakkında gerekli bilgileri sağlamıyorsa ICO kesinlikle bir dolandırıcılıktır. Çünkü kripto para dünyasında projeye dair en önemli kaynak white paper’dır. Gösterişli, çok iyi planlanmış bir web sitesinin bütün foyasını white paper ortaya çıkarabilir.

Road map (yol haritası) yoksa…

Yol haritası, projenin nasıl ilerleyeceğini, gelişimin hangi aşamalarda ne kadar sürede tamamlanacağını anlayabileceğiniz dokümandır. Hedefleri olan, fikirlerine güvenen, bir projeyi geliştirecek heyecanı ve tutkusu olan ekipler detaylı bir yol haritası sunar. Başka bir ifadeyle sağlam bir başlangıç, her zaman geleceği de planlar. Geleceğe dair plan yoksa muhtemelen proje de yoktur.

Dolayısıyla da bir Blockchain projesinin road map’i yoksa ya da ciddi boşluklarla doluysa ICO kesinlikle bir dolandırıcılıktır.

ÖNERİ: Proje gelişimiyle ilgili belirlenen zaman aralıkları abartılı derece uzun ya da kısa mı, diye sormalısınız. Diğer projeleri düşündüğünüzde abartılı derece kısa sürelerden bahsediliyorsa bu önemli bir işarettir.

ICO süreci muğlak ise…

Hiç tanımadığınız insanlara, muhtemelen henüz ortada olmayan bir proje için fon sağlayacak bir yatırımcı olarak %100 şeffaflık beklemek hakkınız. ICO sürecine dair hiçbir belirsizlik olmamalı ve tüm detaylar white paper’da belirtilmiş olmalıdır.

• ICO’da ne kadar sermaye toplanması planlanıyor?
• ICO ne kadar sürecek? Aşamalar olacak mı?
• Ne kadar sayıda dijital varlık satışa sunulacak?
• ICO’da hangi para birimi kabul edilecek?
• ICO satışlarının ücretlendirilmesi nasıl? Diğer ICO süreçlerini düşündüğünüzde abartılı derece düşük ya da yüksek mi? (Abartılı derece yüksek olması problemli olabilir)
• Satılan dijital varlıklar, yatırımcılara ne zaman ve nasıl gönderilecek?
• Geliştiriciler, ICO’da toplayacakları parayı nasıl kullanmayı planlıyor? Detaylı bir analiz yapılmış mı?
• Geliştiriciler kendileri için ne kadar dijital varlık tutacak?

Bu soruların hepsine, eksiksiz, net cevaplar alamıyorsanız ICO kesinlikle bir dolandırıcılıktır.

Ekip anonimse…

Proje fikrinin çok iyi olması, projenin başarılı bir şekilde tamamlanabileceği anlamına gelmiyor. Bu noktada projeden daha önce projenin geliştiricileri incelenmeli. Paranızı, kim oldukları muğlak olan kişilere teslim etmek ister misiniz?

Dolandırıcılık ICO’larında ya ekip üyeleri hiç tanıtılmaz ya da sahte kimlikler oluşturulur. Ortada hiçbir ekip üyesi bilgisi yoksa rahatlıkla ICO’nun dolandırıcılık olduğunu söyleyebiliriz. Ekip üyeleri belli ise hemen sıkı bir araştırma ile gerçek kişi olduklarını teyit etmeniz gerekir. Sosyal medya profilleri (LinkedIn, Reddit gibi), internet geçmişleri önemlidir. Sosyal medya hesaplarını kopyalamak son derece kolay, bu nedenle de hesapların açılış tarihlerini, paylaşılan gönderileri incelemelisiniz. Çok fazla takipçisi olan ancak beğeni gibi etkileşimleri çok düşük olan hesapları şüpheli olarak değerlendirilebilir. 

Projenin danışmanı olarak belirtilen, piyasanın tanıdığı ünlü kişiler olabilir. Ama o kişilerin bu projeden haberi bile olmayabilir. Onların da sosyal medya hesaplarını tarayarak proje hakkında konuşup konuşmadıklarına bakabilirsiniz.

ÖNERİ: Ekip fotoğraflarını teyit etmek için çeşitli internet araçlarını kullanarak bir stok fotoğrafı tespit edebilir ya da Google Görseller üzerinden tersine fotoğraf araması yapabilirsiniz. Google Görsellere gidin, arama çubuğunun sağındaki fotoğraf ikonuna tıklayın ve ekip üyelerinin fotoğraflarını tek tek görsel URL’ini yapıştırarak ya da direkt görseli yükleyerek aratıp sonuçları inceleyin. 

Geliştirici ekibin gerçekliğini teyit ettikten sonra da kripto para ekosistemi ile olan ilişkileri irdelenmeli:

• ICO’da yatırımcılara sundukları projeyi gerçekleştirebilecek niteliklere sahipler mi?
• Yayınladıkları biyografiler gerçeklerle örtüşüyor mu?
• Öncesinde hangi projelerden hangi pozisyonlarda çalışmışlar?

Fikrin piyasada bir karşılığı yoksa…

Çoğu zaman fikrin iyi olması, projenin de başarılı olacağı anlamına gelmez demiştik. Önce arkasındaki ekibi irdeleyip daha sonra da fikrin piyasadaki karşılığı üzerine düşünmelisiniz. Tabii böyle bir değerlendirmeyi objektif bir şekilde yapabilmek için piyasa hakim olmak, mevcut projelerden başarıya ulaşanları bilmek, nasıl başarıya ulaştıklarını anlayabilmek, farklı Blockchain ağlarının sunduğu avantajlardan haberdar olmak gerekir.

Elbette her şeyi bilmenize imkan yok; ancak iyi bir internet taraması, size fikrin potansiyelleri hakkında fikir verecektir.

• bu fikir için doğru zaman mı;
• fikir piyasada karşılık bulabilecek kadar güçlü mü;
• arkasındaki ekip fikri beklenen noktaya taşıyabilir mi,
• piyasanın bu fikre gerçekten ihtiyacı var mı,
• projenin rakipleri var mı, varsa rakiplerinden farkı ne 

gibi soruları kendinize sorarak fikri geniş bir bakış açısıyla araştırabilir ve değerlendirebilirsiniz.

İyi bir fikrin, kabaca,

• yeni bir soruna çözüm üretmesi,
• daha önce yapılmamış olması,
• mevcut bir sistemi geliştirmeyi veya desteklemeyi hedeflemesi,
• geleceğe dair güçlü öngörüleri olması
• ya da rakiplerinden belirgin bir şekilde ayrılması gerekir. 

Proje, ulaşılabilir ve uygulanabilir hedeflere sahip olmalıdır.

Önemli olan bir diğer nokta da bahsedilen fikir için Blockchain altyapısı, kendi coin’i ya da token’ı olmasının gerçekten gerekli olup olmadığıdır. Bazı projeler Blockchain tabanlı olmadan da son derece iyi çalışabilir. Bu önemli; çünkü ICO süreçleri IPO’lardan çok daha kolay bir şekilde ilerler ve bazı kişiler, sadece fazladan para toplamak amacıyla da ICO’lardan yararlanmaya çalışabilir.

Teklif gerçek olamayacak kadar iyiyse…

Gerçek olamayacak kadar iyi bir teklif GERÇEK DEĞİLDİR! Abartılı rakamlar, kısa sürede geliştirilmesi planlanan projeler, imkansız fikirler, ürünler, hizmetler… İyi bir proje gerçeklikten uzaklaşmamalıdır. Kârı garanti eden girişimcilerden de uzak durmalısınız. Geldiğimiz noktada projenin öngörülen yatırım getirisi dudak uçuklatan cinsten ise fikir gerçekten dünyayı kurtarabilecek bir fikir olmalı.

Sosyal medya hesapları aktif değilse…

İyi bir proje ekibi, halkla ilişkiler ve iletişimin öneminin farkında olmalıdır. Güvenilir projeler, ta en başında iyi bir planlama yaparak işleri kategorilere ayırır ve her iş için en iyilerle çalışmayı hedefler. Hedefleri yüksek, idealleri olan bir ekip, sosyal medya kanallarını kullanmayı ve çok daha fazla sayıda potansiyel yatırımcıya ulaşmayı ister. Daha fazla yatırımcıya ulaşabilen bir projenin de başarılı olma olasılığı artar. Dolayısıyla ekibin sosyal kanalları nasıl kullandığı, bir yatırımcı olarak sizi de etkiler.

Projenin sosyal medya hesapları aktif değilse, hesaplar kopya içeriklerle doluysa, paylaşımlar özensiz bir şekilde yapılıyorsa sizi umutlu bir ICO süreci beklemiyor demektir.

Ekip aktif iletişimden kaçınıyorsa…

Kendilerine ve projelerine güvenen bir ekip, dijital dünyada görünür olmaktan korkmayacak; röportajlar, aktif sosyal medya hesapları, canlı yayınlar, webinar’lar gibi pek çok yolu kullanarak kendilerini potansiyel yatırımcılara tanıtmaktan çekinmeyecektir.

Geliştirici ekip, projelerine güveniyorlarsa onu mutlaka bitcointalk.org’daki topluluğa duyuracaktır. Meşru projeler, bu tür gruplara dahil olmaktan, konuşmalara katılmaktan, olumlu-olumsuz eleştiri almaktan çekinmez. bitcointalk.org’da bulamadığınız bir ICO’ya güvenmemelisiniz.

NOT: bitcointalk.org’da duyurulan ICO’ları, Announcements (Altcoins) ana başlığı altında açılan konuların başlığındaki ANN ifadesinden kolayca tespit edebilirsiniz.

ICO takvimi yayınlayan investing.com ve coinmarketcap.com gibi siteleri ziyaret edebilir ve katılmayı düşündüğünüz ICO hakkında daha fazla veri toplayabilirsiniz. ICO’ları inceleyip analiz ederek puanlayan icorating.com’a da bakabilirsiniz.

Atlanılmaması gereken birkaç önemli nokta daha var: Medyada çıkan haberlerin, forumlarda yapılan yorumların, çeşitli sosyal ağlardaki paylaşımların ücret karşılığında yapılma olasılığı da var. Dolayısıyla da projeyi abartılı bir şekilde öven, son derece ateşli bir savunucu profili çizen haberi, paylaşımı ya da yorumu kimin yaptığına da bakmalısınız.

Ek olarak ICO hakkında güvenilir haber kaynaklarını, kripto para topluluklarındaki konuşmaları tarayarak bilgi edinmeye çalışabilirsiniz. Burada önemli olan nokta internette bulacağınız fikirlerin doğru olma garantisi yoktur ve çoğu yayıncı da bu tür bir garanti vermez. Ayrıca forumlardaki, Facebook ve Telegram gruplarındaki konuşmalar da bilgiden ziyade duyguya dayalı olabilir.

Yatırımcılar baskıya maruz kalıyorsa…

Web sitesi, “bize güven, hemen yatırım yap, anında yatırım fırsatı, bu fikirde büyük kâr var, bu süper bir fikir” türevi eyleme çağrı metinleri ve butonlarıyla doluysa ve yatırımcı üzerinde acele etmesine yönelik bir baskı oluşturuluyorsa elimizde kocaman bir soru işareti var demektir.

Diğer Önemli Noktalar

Blockchain projeleri, genel olarak kodlarını paylaşmaktan imtina etmez. Dolayısıyla da güvenilir projeler, kodlarını herkesin gözden geçirebileceği Github platformunda yayınlamaktan çekinmeyecektir. Her zaman ICO’nun dolandırıcılık olabileceğini dair güçlü bir belirteç olmasa da kodların yayınlanmış olması önemli bir güven parametresidir. Katılmayı planladığınız ICO’yu GitHub üzerinden de araştırabilir, kod okuma bilginiz yoksa da platformda yapılan yorumları inceleyebilirsiniz. Sonuç olarak iyi kod, iyi çalışan proje demektir!

Genel bir değerlendirme için: Geliştiriciler, laf kalabalığı yapmadan, konudan uzaklaşmadan, dikkati başka yerlere çekmeye çalışmadan açık bir şekilde sorulara cevap verebiliyor mu? ICO süreci ve projeyle ilgili önemli bilgiler kıyıda köşede mi bırakılmış yoksa her şey eşit derece, görünür, açık, şeffaf bir şekilde paylaşılmış mı?

Blockchain projeleri, elbette büyük yatırımcılar tarafından da desteklenebilir ve girişim sermayesi yatırımı almış olabilir. Projenin web sitesinin bir bölümünde bu tür bir başlık bulunabilir ve altında da farklı şirketlerin/isimlerin sıralandığını görebilirsiniz. Ancak o şirketlerin/yatırımcıların bundan haberi olmayabilir. Gerçek bir girişim sermayesi yatırımı, kıyıda köşede değil, sitenin en görünür bölümünde gösterilir. Çünkü bu küçük yatırımcılar için önemli bir güven işaretidir. Böyle bir listede yer alan şirketlerin konudan haberi var mı, gerçekten projeye yatırım yapmışlar mı teyit etmelisiniz.

Hayati Derece Önemli UYARI:

Çok takipçili bir sosyal medya fenomeni de reklamını yaptığı ürün hakkında yanılabilir. Ya da daha kötüsü bile bile bir dolandırıcılığa aracılık edebilir. Yatırımcılar için en tehlikelisi “X kişisi, bunun reklamını yapıyorsa demek ki güvenilirdir” şeklinde bir bakış açısıyla hareket etmek. Geçmişte çok kötü örnekleri yaşandı: Ünlü boksör Floyd Mayweather, 2017 yılının sonlarına doğru Centra Tech’in ICO’sunu tanıttı. 30 milyon dolar toplanan ICO, bir dolandırıcılıktı ve Ağustos 2020’de üç Centra Tech kurucusu ICO dolandırıcılığından suçlu bulundu.

ICO Dolandırıcılığı Nasıl Tespit Edilir: SONUÇ

Tüm ICO’lar dolandırıcılık değildir, tüm ICO’lar güvenilir değildir, tüm ICO’lar başarıya ulaşacak diye bir garanti yoktur. Bunu unutmadığınız ve ICO’larla aranıza duygusal bir mesafe koyabildiğiniz sürece dolandırılması zor bir yatırımcıya dönüşürsünüz. ICO’lar sayesinde yeni projeleri ve genç girişimcileri destekleyerek piyasaya katkı sunabilir; akıllı yatırımlar yaparak kazancınızı artırabilirsiniz.

ICO’lar, popülerleştikçe yeni bir projeye yatırım yaparak hızlı bir şekilde zengin olma fikri daha çok alıcı buluyor. Bu da deneyimsiz yatırımcıları, dolandırılmaya son derece açık bir hale getiriyor. Her birey, kripto para ekosisteminin sunduğu yatırım olanakları konusunda bilinçli, dikkatli ve rasyonel olmalı. Detayları araştırmak, incelemek, analiz etmek için zaman harcamaktan çekinmeyin. Bu sadece dolandırıcılık faaliyetlerini tespit etmenizi değil, aynı zamanda başarılı olamayacak projeleri ve ekipleri de tespit etmenizi sağlar.

EN ÖNEMLİ KURAL: Fikir ne kadar iyi olursa olsun asla kaybetmeyi göze alamayacağınız miktarda yatırım yapmamalısınız. Kripto paralar, yatırım riski en yüksek varlıklardan biridir.

Kapsamlı Dosya: Doğru ICO Nasıl Seçilir?

ICO dolandırıcılığı nasıl tespit edilir sorusuna dair farklı cevaplarınız varsa bizimle ve diğer okuyucularımızla aşağıdaki yorum bölümü üzerinden paylaşabilirsiniz.