Türkiye’nin Web3 Karnesi Çok Parlak Değil

Türkiye’de blokzincir teknolojilerinin yaygınlaşması için fiyatsız eğitimler veren ve projeler geliştiren Web3 Teknolojileri Derneği Lideri Buğra Ayan, Coinler.us’a özel konuştu. “Mesele sürekli para kazanma veya bir teknoloji ekseninde ele alınıyor. Oysaki asıl mesele, 1985’ten beri yazılan metinleri okuduğunuzda internetin bu yeni halinde tamamen farklı değerleri ve kültürü olan bir dünya inşa etmek” diye konuşan Ayan, kripto paralardan para kazanma gayesiyle Web3 teknolojileri ortasında net bir ayrım yapıyor.

Web3 Teknolojileri Derneği ne vakit kuruldu? Kaç üyeniz var? Misyonunuz nedir?

Yaklaşık bir buçuk yıl oldu kurulalı. Derneğin görevi bir tıp lego. Satoshi, Bitcoin’i merkeziyetsiz bir teknoloji olarak duyurdu lakin bunu Bitcoin.org’ta yayımladı. Münasebetiyle derneğin çok fazla üyeyi içine alma ya da hiyerarşik bir yapılanmaya gitme üzere bir maksadı yok. Derneğin emeli tıpkı Bitcoin.org üzere lego görevi görmek. Zati merkeziyetsiz teknolojide bir derneğin faaliyet göstermesi biraz paradoksal bir durum. Ama Bitcoin’i icat edince Bitcoin.org’a koymak zorundaysan, bazen bu cins lego kesimlerine da gereksinim doğuyor. İsviçre’deki Web3 Vakfı da bunu yapıyor. O yüzden Derneğin Türkiye’deki ekosistemdeki herkese erişme, herkesle partnerlik yapma gücü var. Yaptığımız bütün etkinliklerde merdivenler bile doluyor. Fakat üye sayısını artırmak üzerine hırçın bir siyasetimiz yok.

Web3 Teknolojileri Derneği Lideri Buğra Ayan

Derneği kurmaktaki ilk maksadınız neydi?

Burada sıkıntının yanlış bir eksende alındığını fark ettik. Sorun daima para kazanma yahut bir teknoloji ekseninde ele alınıyor. Meğer asıl sorun, 1985’ten beri yazılan metinleri okuduğunuzda internetin bu yeni halinde büsbütün farklı pahaları ve kültürü olan bir dünya inşa etmek. Münasebetiyle bu denklemin içinde Türkiye’nin ve Türk bilişim topluluğunun güçlü olarak yer alması için sıkıntıya farklı bir açıdan yaklaşılması gerektiğini fark ettik. Biz de ilhamı Polkadot’un kurucusu Gavin Wood ve İsviçre’deki Web3 Vakfı’ndan aldık. Web3’ü olağanlaştırmak ve bu alana dikkat çekmek ismine bu derneği kurduk. Yoksa ismini Kripto Para Derneği koyabilirdik.

Derneğin faaliyetlerinden bahsedebilir misiniz?

Web3 teknolojileri konusunda Türkiye’de insan gücü oluşturma, istihdamı artırma, fiyatsız eğitim kaynakları oluşturma mevzularında faaliyet gösteren bir STK’yız. Blokzincir ve kripto paraların üstünde bu sorunun toplumsal ve toplumsal bir katman olduğunu düşünerek, Web3 odağına sıkıntıyı çektik. Yaptığımız çalışmalar da aslında bu biçimde ayrışıyor: Örneğin Birleşmiş Milletler’in sürdürülebilir kalkınma gayelerine yönelik blokzincir nasıl kullanılabilir? Blokzincirle açlık ve iklim krizi üzere global sıkıntıları nasıl ele alabiliriz? Bu hususta bir tepe gerçekleştirdik ve çıktısı da bir kitap haline geldi. Önümüzdeki aylarda yayımlanacak. Bunun dışında bir lise Web3 tepesi yaptık yaklaşık bin kişi katıldı. Orada da bu teknolojileri lise yaşlarından itibaren nasıl ele alınacağına dair çalışmalar yaptık. Önümüzdeki periyotta Web3 Derneği’nin odağında iki şey olacak: İstihdamı artırma ve fiyatsız eğitim. Kaynakları geliştirmeye yönelik çalışıyoruz, web3ogren.com’u açtık bu vesileyle. Fiyatsız, üyeliksiz, reklamsız bir platform burası.

Artık Türkiye’deki topluluğu dünyadakilerle birleştirecek ve köprü görevi görecek yeni bir projeye de başlayacağız. Bilhassa Türkiye’de yaşayan yabancılar ve yurt dışında yaşayan Türklere odaklanarak bir proje yaparak, Türkiye kripto ekosistemi için bu insanların köprü görevi görmesini sağlayacağız.

“Bitcoin’e sadece para olarak bakmak zayıf bir benimsenme göstergesi”

Türkiye’de kripto benimsenmesinin epeyce yüksek olduğunu, dünyada ilk sıralarda olduğumuzu biliyoruz. Web3 Teknolojileri Derneği, kripto paralar ve blokzincir teknolojileri ortasında nasıl bir ayrım yapıyor? Nasıl bir yaklaşım sergiliyorsunuz?

Çok hoş bir soru, teşekkürler. Benimsenmeden kastımız nedir bunu düzgün anlamamız gerekiyor. Burada benimsenmeden kasıt, ‘burada bir kripto para var ve ben paramı 10 katına çıkaracağım’ ise bu, altı dolu bir benimsenme değildir. Çok tehlikeli bir benimsenmedir. Şayet o teknolojiyle günlük sorunlarımı çözebiliyorsam bu, biraz daha uygun bir yaklaşımdır. Ama yeniden de altı biraz boştur. Şayet toplumsal bir benimsenmeden bahsediyorsak, yani benim hayatımı kolaylaştıran, dünyadaki toplumlar ortası hudutları azaltan ve o toplumların birbirine karşı empati kurmasını sağlayan bir teknoloji ortaya çıkıyorsa bu, güçlü bir benimsenmedir. Yani Bitcoin’e para olarak bakarsak bu, zayıf bir benimsenmedir. Şayet Bitcoin’e teknoloji olarak bakarsak bu, orta düzey bir benimsenmedir. Bitcoin’e dijital bir insan hakları manifestosu olarak bakarsak bu, geri dönüşü olmayan bir benimsenmedir. Münasebetiyle Türkiye’deki benimsenmenin kripto para seviyesinde olduğunu görüyorum. Derneğin gayretleri da blokzincir teknolojisinde bahsettiğim güçlü bir benimsenmeye kaymasına istikametinde. İkisini de başka tutuyoruz net bir formda.

“Kripto benimsenmesi sadece enflasyon ve yüksek döviz kuruyla açıklanamaz”

Sizce bunun altında yatan sebepler neler? Yalnızca yüksek enflasyon ve döviz kurundaki artış bu tabloyu açıklamakta kâfi midir?

Bu sorunun yanıtını Satoshi, Genesis Block’ta yazdığı küçük notta bize veriyor: “Ne olursa olsun, zaman geçtikçe bütün ülkelerde fiziksel varlıklar değer kaybedecek. Biz ona karşın arzı korunan bir dijital varlık üretiyoruz.” Münasebetiyle her iki başlığın tüm dünyada gerçekliği var: Yani ülkelerdeki enflasyon ya da insanların çabuk para kazanma hırsı. Fakat her ikisi olsa da günün sonunda maçın skorunu belirleyen konu, o üretilen teknolojinin topluma sunduğu artılar. Google olmadan ya da cep telefonu olmadan nasıl yaşıyorduk diye soruyorsak, bunun sebebi bu teknolojilerin bizlerin günlük hayatına sunduğu güçlü yararlar. O güçlü yararları oluşturmadığınız surece, isterse hiç enflasyon olmasa da biz bu teknolojinin güçlü benimsenmesini sağlayamayız.

“Şirketlerin metaverse yatırımlarının içi boş”

Özel dalda Web3 teknolojilerine yönelik ilginin arttığı malum. Lakin büyük bir çoğunluğu pazarlama saikleriyle Metaverse yatırımları yapmaktan öte gidemiyor. Özel bölümün Web3 teknolojilerine dair yaklaşımını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Biz bu sineması iki kere izledik. Birincisinin yani Web1’in sonlarına yetiştim. Web2’yi çok içimde yaşadım. 2009 yılında toplumsal ağlarla ilgili üniversite ikinci sınıfta kitabını yazdım. Toplumsal ağlar ve tarihini yazarken tüm dünyadaki ağları inceledim ve o sırada şunu gördüm: Teknolojik benimsenmede otoriteler en geriden gelir. Zihninizde otoriteyi yalnızca bir devlet olarak konumlandırmamak gerekiyor. Şirketlerin metaverse üzerinden bu alana dahil olmasını içi boş görüyorum. Teknolojiyi kullanarak tüketiciyle marka bağını güçlendirebiliyorsa, güçlü bir benimsenmeden bahsedebiliriz. Lakin şirketler şimdi buna çok yaklaşmadı. Ben yerlerinde olsam, olabildiğince disiplinler ortası bir Ar-Ge ekibi kurup, grubun çıktılarına bakarım. Markanın Web2’den Web3’e dönüşümü için baş yorardım. Fakat yöneticilerin bu yolun deneysel olduğunu ve birden fazla vakit hüsranla sonuçlanabileceğini bilmeleri gerekiyor. Yoksa bir manası yok. Özel dal tarafındaki benimsenmenin altının dolu olduğunu düşünmüyorum.

“Finansal okuryazarlık yavaş gidiyor”

Kamu kurumlarının Web3 teknolojilerine yaklaşımını nasıl görüyorsunuz?

Bilişime odaklanan kamu kurumlarıyla çalışmalar yapıyoruz. Bilgi Teknolojileri ve İrtibat Kurumu’nun (BTK) akademisinde blokzincir eğitimleri yapıldı. Keza BTK, Web3 Tepesi gerçekleştirdi ve buraya 17 üniversiteden iştirak gerçekleşti. Kamudaki çalışmaları özel kesime kıyasla bir tık daha yeterli görüyorum. Dijital Dönüşüm Ofisi’nin hackathon düzenlemesi ve mükafatları de ilk defa kripto parayla vermesi kıymetliydi. Tekrar Dijital Dönüşüm Ofisi’nin bu bahiste kelamlık yayımlaması ve BTK’nın eğitimler vermesi üzere mevzuları çok makul buluyorum. Aslında mühendisler burada güzel bir formda teknolojik katmanda bir şeyler yapmaya çalışıyor. Teknolojik katmanda çok olumlu gelişmeler var. Ankara Üniversitesi’nde NFT dersi veriyorum ve blokzincir teknolojilerinin akademiye taşınarak birçok üniversitede ders olarak konulmasını hayli olumlu buluyorum. Toplumsal benimsenmede önümüzdeki mahzur finansal okuryazarlık tarafının yavaş gitmesi. Şunu görüyoruz: Hiçbir altı dolu olmayan proje üç tane yerel esnafın camına yapıştırıp ve ‘Burada X kripto para geçiyor’ diyerek, insanları dolandırmaya çalışıyorlar. Dünyadaki örneklerle kıyasladığımızda fakat Türkiye’yi bilhassa teknolojik katmanda bir tık daha uygun görüyorum. Keza Cumhurbaşkanı’nın blokzincirle alakalı iki tepeye katılması da epeyce olumlu.

Blokzincir teknolojilerinin e-devlet uygulamalarında yakın vakitte göreceğimize dair açıklamalar yapıldı. Sizce blokzincirin yararlarını en azından devletle iş yaparken görebilecek miyiz?

E-devlet çok büyük bir proje, münasebetiyle bir yerinde blokzincir kullanılabilir. Lakin şu var: Dünyadaki bu şekil akademik çalışmalara baktığımızda, ekseriyetle bu stil teknolojiler en son bu etaba gelir. Evvel blokzinciri peynir alırken kullanmamız lazım. Daha sonra tapu kayıtlarına geçilir. Teknolojik kırılmayı sağlayan konu, bu usul resmi sitelerde kullanılması değil. Teknolojiden uzak kesitleri bir motivasyonla içine dahil edebilmesidir.