Türklerin Sepetindeki Altcoin ‘Varoluşsal Krizle’ Karşı Karşıya!

Türklerin sepetinde yer alan bir altcoin için haberimiz var. Blockchain sanayisinin ilk günleri maksimalistler tarafından tanımlandı. Ethereum, Bitcoin ya da Cardano üzere her yeni projenin hayranları bir ideolojiye sahip. Buna göre kendi zincirlerinin rakiplerini alt edeceklerdi. Ya da blockchainlerini ana akım haline getirecek zincir olduğuna başkalarını ikna etmeye kararlıydı.

Modadan düşmek

Son yıllarda, bu mutlakiyetçi zihniyet, birbirleriyle irtibat kurmalarına yardımcı olacak “köprü” altyapısının yanı sıra her gün yeni blockchain’lerin piyasaya sürülmesiyle büyük ölçüde modadan düştü. Bu değişimin ön saflarında, “uygulama zinciri”, paylaşılan güvenlik ve şu anda Ethereum ve birçok yeni blockchain’e güç veren Proof of Stake mutabakat düzeneğine öncülük etmeye yardımcı olan blok zinciri ekosistemi Cosmos yer aldı.

Cosmos, tek bir blockchain değil. Her biri kendi kullanım alanı için tasarlanmış, lakin varlıkları basitçe bağlantı kurmak ve ileri geri takas etmek üzere kurulmuş bir blockchain ailesi oluşturmak üzere yola çıktı. Bir vakitler blockchain altyapısı dünyasında teknik bir mucize olarak kabul edilen Cosmos SDK  bir noktada bir ağ kurmak isteyen rastgele bir geliştirici için başvurulacak araç kutusuydu. Cosmos SDK herkesin Cosmos tabanlı bir blockchain oluşturmasına imkan tanıyan yazılım geliştirme kiti.

Çöküşlerden etkilenen bir altcoin

Ancak kripto piyasasındaki çöküşten en çok etkilenen blockchain ekosistemleri ortasında altcoin Cosmos listenin en başında yer alıyor. Bir noktadam altcoin Cosmos tabanlı en büyük blockchain’lerden biri olan Terra’nın harika çöküşü, Cosmos’un merkezi olmayan finans (DeFi) ekosisteminde şimdi toparlanamadığı bir likidite boşluğu bıraktı. Cosmos’un açık kaynak geliştirme modelinin hem bir özelliği hem de bir yanlışı olan politika ve iç çatışmalar, gelişimi yavaşlatmakla suçlandı. Artık, bilhassa Ethereum ekosisteminde, Cosmos’u bir vakitler inhisarında olan bir kategoride modası geçme riskiyle karşı karşıya bırakan daha yeni kutu içinde blockchain projeleri çoğaldı.

Cosmos topluluğunun önde gelen isimlerinden ve Sommelier’in yaratıcısı Zaki Manian’a göre Cosmos için önümüzdeki yıl “varoluşsal” olabilir. Manian bu hafta yaptığı açıklamada değerli noktalara vurgu yaptı. Buna göre “Cosmos’un, kendisini farklılaştıran ve Ethereum’dan ya da blockchain alanının geri kalanından ayrı, tutarlı bir şey gibi hissettiren benzersiz ve ayırt edici bir şey yaratmanın bir yolunu bulmak için sekiz ila dokuz ay, belki de en fazla bir yılı olduğunu söyleyebilirim. Bence şansımızı denemek için gerekli hammaddelere sahibiz.” dedi.

Multichain odaklı altcoin

Her blockchain’in sınırlamaları vardır. İlk blockchain olan Bitcoin, bitcoinleri bir adresten başkasına taşımanın ötesinde pek bir şey yapamıyor. Maksimalistlerin kasıtlı olduğunu söylediği bu sınırlama bu. Ayrıyeten, gösterişsiz bitcoin varlığını “dijital altın” olmak için daha iyi bir aday haline getiriyor. Lakin, artık başka zincirlerin gösterişli NFT’lerine ve DeFi uygulamalarına alışmış olan yatırımcılar için, kolay Bitcoin onları daha fazlasını istemek zorunda bırakabilir.

Ethereum dünyayı, herkesin bu yeni borç verme uygulamalarını ve NFT borsalarını güçlendirmek için oluşturabileceği blockchain tabanlı bilgisayar programları olan akıllı mukavelelerle tanıştırdı. Fakat, ağın yüksek fiyatları (basit bir token takası için 14 dolardan fazla) ve izafî yavaşlığı (Visa kart sisteminde saniyede 1.600’den fazla işleme karşılık saniyede yaklaşık 27 işlem), oyun üzere bilhassa kuvvetli kullanım durumlarına hizmet etmek için daha yeni blockchain’lere yer bıraktı.

Farklı blockchain’ler ve problemler

Farklı blockchain dizaynlarının birbirleriyle olan çelişkileri daha bariz hale geliyor. Buna göre, blockchain sanayisi – ve bilhassa Ethereum ekosistemi – farklı blockchain’lerin farklı kullanım durumlarına hizmet etmek için barışçıl bir biçimde bir ortada var olduğu bir “çoklu zincir” kainatı fikrinin gerisinde yavaş yavaş birleşti.

Ancak eski çoklu zincir ekosistemi güvenlik problemleriyle boğuşuyordu. Bilhassa de varlıkları farklı ağlar ortasında taşımak için kullanılan zincirler ortası köprüler tasa vericiydi. Bu köprülerdeki – ya da varlıkları taşıdıkları blockchain’lerdeki yanılgılar, Kuzey Koreli bilgisayar korsanlarına 600 milyondan fazla para aktaran Ronin köprü hack’i üzere yüksek profilli istismarlara yol açtı.

Altcoin Cosmos’un çözümü

Çoklu zincir güvenlik ikilemine bir tahlil getiren ilk projelerden biri Cosmos oldu. Tendermint (şimdiki adı Ignite) isimli bir firma tarafından inşa edilen ve artık daha geniş bir geliştirici ve şirket konsorsiyumu tarafından sürdürülen Cosmos “uygulama zincirleri”, ilk günden itibaren birlikte çalışacak formda tasarlandı. Potansiyel köprü akınları için yüzey alanını büyük ölçüde azaltan teknik bir ayrım bu. Cosmos’un temel farklılaştırıcıları ortasında, varlıkların zincirler ortasında basitçe akmasını sağlayan blockchain’ler Ortası İrtibat Protokolü (IBC) ve yeni blockchain’lerin mevcut ağların güvenlik aygıtlarını ödünç almasını sağlayan Zincirler Ortası Güvenlik (ICS) yer alıyordu.

IBC ve ICS şimdi geliştirme basamağındayken bile Cosmos, 2019’daki DeFi patlamasının ve akabinde gelen kripto çılgınlığının en büyük faydalanıcılarından biri oldu. Teşebbüsler, 2019-2021 yıllarının köpüklü, düşük faizli finansman ortamında yeni blockchain’ler oluşturmak için yarışırken, sıklıkla Cosmos’un açık kaynaklı geliştirici araç setine yahut SDK’sına başvurdular. Bu, o vakitler süratli bir biçimde yeni bir blockchain ağı oluşturmanın birkaç yolu ortasındaydı. Manian, bu noktada “2019’da iki araç seti vardı: Substrate ve bir de Cosmos SDK vardı. Pratik bir mesele olarak, herkes Cosmos SDK’yı kullandı.” diyor.

Altcoin Cosmos’u kullanmak

Cosmos’u kullanmanın bir bonusu olarak gruplar çevresel sürdürülebilirlikle övünebilir. En büyük iki blockchain olan Bitcoin ve Ethereum, ağlarını güçlendirmek için güç tüketen bir “Proof of Work” modeli kullanıyordu. Cosmos zincirleri, enerji ağır kripto madenciliği uygulamasından vazgeçen ve o vakitten beri Ethereum da dahil olmak üzere giderek artan sayıda farklı blockchain tarafından benimsenen bir sistem olan “proof-of-stake” kullanmaktadır.

Terra sorunu

İlk avantajları ne olursa olsun, Cosmos son aylarda geliştiriciler üzerindeki tesirini kaybetmeye başladı. 2022’deki kripto piyasası çöküşünün ilk günlerinde Cosmos ekosistemi zati felaketle kuşatılmıştı. Mayıs 2022’de Do Kwon’un “merkezi olmayan” dijital doları Terra USD’nin (TUSD) fiyatı birkaç gün içinde 1 dolardan bir kuruşun altına düştü. Terra, TUSD’yi 1 dolar fiyatında tutmak için teminat yerine algoritmalar kullanmaya çalıştı. Sonuçta başarısız oldu. Proje Cosmos kullanılarak inşa edildi. Bu nedenle öbür Cosmos tabanlı zincirlerle uyumluydu. TUSD ve kardeş tokenı LUNA’nın piyasa kıymetleri başlangıçta 40 milyar doların üzerine çıkmıştı. Ayrıyeten, bu paranın büyük bir kısmı Cosmos tabanlı DeFi uygulamalarının tomurcuklanmakta olan paketine aktı.

TUSD ve LUNA çöktüğünde Cosmos’un DeFi ekosistemi de çöktü. Cosmos’un ana merkezi olmayan borsa (DEX) zinciri olan Osmosis, Şubat 2022’deki doruğunda yaklaşık 1,7 milyar dolar bedelinde likiditeye sahipti. Bu ölçü, Cosmos tabanlı tokenleri takas etmek için platforma yatırılan toplam kıymeti temsil ediyordu. Haziran 2022’de, Terra’nın çöküşünden bir ay sonra, Osmosis likiditesi 150 milyon dolara düştü. Bir yıl sonra, 116 milyon dolarla daha da düşük bir düzeyde bulunuyor. Cosmos’ta daha az likidite, geliştiricilerin ekosisteme uygulama yerleştirmeleri için daha az teşvik manasına geliyor. Manian, Terra’nın çöküşünden yaklaşık bir yıl sonra Şubat ayında “Birçok açıdan, Terra’nın Cosmos ekosistemi için ne anlama geldiği insanların zihninden silinmiş durumda. Bence darbe çok büyük oldu.” diyor.

Yeni rekabet

Terra, geliştiricileri caydırma konusunda tüm hatası üstlenmiyor. Cosmos SDK’nın temel özellikleri – sürdürülebilirliği, paylaşılan güvenliği ve birlikte çalışabilirliği – de artık eskisi kadar az değil. Cosmos, proof-of-stake mutabakatının öncülüğünü yaptı. Ayrıyeten düşük karbon ayak izini web sitesinde kıymetli bir avantaj olarak sav etmeye devam ediyor. Lakin PoS sistemi artık bir farklılaştırıcı değildir. Bitcoin dışında en çok ticareti yapılan zincir olan Ethereum, yeni blockchain’lerin birçoklarının temelini oluşturmanın yanı sıra, 2022 yılında kamuoyunda büyük yankı uyandıran “Merge” ile bir Proof of Stake düzeneğine geçiş yaptı.

Paylaşılan güvenliğin Cosmos için de değerli bir katma değer olması ve yeni başlayan blockchain’lerin başka ağların güvenlik aygıtlarını ödünç almasını sağlaması gerekiyordu. Cosmos bu fonksiyonu bu yıl Interchain Security (ICS) isimli bir özellik ile tanıttı. Lakin Ethereum üzerinde EigenLayer isimli yeni bir proje benzeri yeteneklerle piyasaya sürüldü. Cosmos’un zincir oluşturma alanındaki hakimiyeti de yeni rakiplerin girişiyle azaldı. Ethereum’un topluluğu, kullanıcıların ana zincirden daha süratli ve ucuz bir biçimde işlem yapmasına imkan tanıyan, fakat temel ağın temel güvenlik garantilerini kaybetmeden, rollup ismi verilen üçüncü taraf ölçeklendirme ağları aracılığıyla ekosistemi genişletmeye çalıştı.

Farklı blockchain sunumları

Son vakitlerde, neredeyse her büyük rollup projesi, teknolojisini başka grupların alıp kullanması için açık hale getirmeyi tercih etti. Optimism, Arbitrum, Polygon ve öbür rollup sağlayıcılarının “kutu içinde blockchain” sunumları, özelleştirilebilirlik, paylaşılan güvenlik, düşük fiyatlar ve birlikte çalışabilirlik üzere temel özellikler üzere Cosmos SDK’nınkine benziyor. Blockchain araç seti yarışında açık orta önde olan Optimism, OP Stack araç setini – öteki yeni ağların yanı sıra – Coinbase’in yeni blockchain’i Base ve Bybit borsasına bağlı yeni bir zincir olan Mantle’ı güçlendirmek için kullandı.

Manian, “Borsa zincirleri için neredeyse 100 vuruş yapıyorduk. Her borsa bir blockchain göndermeye başladığında Cosmos SDK kullanıyordu. Şimdi, en büyük borsalardan ikisi farklı teknoloji yığınları seçti.” diyerek yakındı. Cosmos SDK kullanılarak inşa edilen Binance’in BNB Chain bile ağının OP Stack kullanılarak çalışan bir versiyonunu test etmeye başladı.

Avantajlar da var

Cosmos’un teknik iyi niyet açısından hala pek çok avantajı var. En büyük merkezi olmayan kripto para borsalarından biri olan dYdX, Ethereum’u kullanım alanı için çok kıymetli ve yavaş bulduktan sonra geçen yıl yeni bir Cosmos zincirine geçmeye karar verdi. Cosmos topluluğundaki öteki projeler, dYdX’in şu anda test etabında olan yaklaşan Cosmos uygulamasının, Cosmos’un Terra’nın çöküşüyle kaybettiği birtakım kullanıcıları ve likiditeyi yenilemesini umuyor. Geçiş şimdiden yararlı oldu: ABD dolarına sabitlenmiş en büyük ikinci coin olan USDC’nin ardındaki şirket Circle, USDC’nin en büyük kullanıcılarından biri olan dYdX’in yeni uygulamasıyla tıpkı vakte denk gelen bir atılımla coinini direkt Cosmos’a basmayı planladığını duyurdu.

Cosmos’un destekçileri ayrıyeten araç setlerinin – genel kullanım kolaylığı açısından birtakım yeni araçların gerisinde kalsa da – tekrar de inşacılara daha fazla esneklik sağladığını tez ediyor. Manian, “‘Birlikte çalışabilirlik’ var ve ‘uygulama zinciri’ var,” diye açıkladı. Sommelier’in kurucusuna göre, Ethereum’un 2. katman araç setleri sırf “birlikte çalışabilirliğe” izin veriyor. Ayrıyeten insanların birbirleriyle kolaylıkla konuşabilen ve varlıkları ileri geri gönderebilen yeni zincirler kodlamasına imkan tanıyor. Manian’a göre bunlar “uygulama zincirleri” değil. Zira güvenlik ve öteki temel fonksiyonları için hala Ethereum’a güveniyorlar.

Kontolleri yapmak

Manian, bunun tersine Cosmos’un geliştiricilerin “mümkün olduğunca dikey olarak entegre olmalarına” izin verdiğini belirtiyot. Yani blok zincirlerinin nasıl tasarlandığının her istikametini denetim edebileceklerini söylüyor. Ayrıyeten işlemleri ne kadar süratli gerçekleştirdiklerinden, güvenliklerini güçlendirmek için kullandıkları kurallara kadar denetimler mümkün.

Ethereum’un rollup araç setleri kelam konusu olduğunda Manian, “bir uygulama zinciri oluşturma konusundaki gerçek yeteneklerinin aslında oldukça erken bir aşamada olduğunu” savunuyor. “ inşa ettiği şeyi asla inşa edemezlerdi.” diyor.

Altcoin için ileriye bakmak

Cosmos’un teknik sıkıntıların ötesinde diğer zahmetleri da var. Öncelikle SEC, Binance ve Coinbase’e karşı açtığı son davalarda ATOM’u bir kripto “menkul kıymetler” listesiyle bir ortaya getirdi. Bir menkul kıymet tarifi bir kripto projesi için nadiren iyi bir haberdir. Lakin Cosmos bu sefer hedeflenen tek proje değildi. Polygon (MATIC), Solana (SOL) ve öbürleri de listede yer aldı. Dahası, ATOM Cosmos’un önde gelen DeFi uygulamalarına derinlemesine yerleşmiş olsa da, çekirdek altyapısı çalışmak için ATOM’a güvenmiyor.

altcoin

Belki de teknik eskime ya da menkul değerler maddelerinden daha büyük bir sorun Cosmos’un kendi topluluğudur. Cosmos’un açık kaynak geliştirici topluluğu, kriptonun gürültülü dünyasında bile en çılgınlar ortasında yer alıyor. Geçmişi toplu istifalar, davalar ve merkezi olmayan seçmen dolandırıcılığı tezleri ile doludur.

Altcoin alanında tartışmalı isim

Ekosistemin kurucularından Jae Kwon, blockchain dünyasının en tartışmalı figürlerinden biri olmaya devam ediyor. Geçen yıl Cosmos’u inşa etmek için kurduğu lakin 2020’de bir liderlik uyuşmazlığının akabinde ayrıldığı geliştirme firması Ignite’a geri dönüşüne, işten çıkarmalar ve Cosmos altyapısının geliştirilmesini büyük ölçüde başka önceliklere bırakan stratejik değişimler eşlik etti.

Sonuç olarak, ekosistem benzeri projelere kıyasla daha az net bir tertip yapısına sahip. Kar hedefi gütmeyen kuruluşlar, geliştirme firmaları ve mühendislerin hepsi teknolojiyi ilerletmede bir rol oynamaktadır.

Dezavantajlar

Elbette Cosmos’un dağınık siyasetinin kimi dezavantajları da var. Cosmos Hub blok zinciri için uzun müddettir planlanan, stratejik açıdan değerli bir “yenileme”nin çekişmeli bir topluluk oylamasıyla bir kenara bırakılması üzere, topluluk yönetişimi uyuşmazlıkları sıklıkla teknik aksaklıklara yol açmaktadır. Salı günü düzenlenen bir panelde konuşan Buchman, “Cosmos’ta yaşadığımız organizasyonel drama benzer olayların, evrenin diğer herkese yetişmeleri için bir şans verme yöntemi olduğunu düşünmüşümdür. Çünkü biz çok ilerideydik” dedi.

Politika birebir vakitte birtakım itibar kaybına da yol açtı. dYdX, Cosmos’a geçmeye hazırlanırken CEO’su Antonio Juliano, “dYdX markasının Cosmos ile çok fazla ilişkilendirilmesini özellikle istemiyorum” halinde bir tweet attı. Juliano’ya göre bu açıklamanın gerisindeki mantığın Cosmos dramasıyla hiçbir ilgisi yoktu. Tıpkı Twitter başlığında dYdX kurucusuna göre, “[a]pps, üzerine inşa edildikleri herhangi bir teknolojinin ötesine geçmelidir. Ayrıca cosmos’un büyük hayranları olmadığımız anlamına gelmez.” sözü var.

Bununla birlikte, Cosmos Twitter’da kimileri Juliano’nun kelamlarını topluluğun maskaralıklarına yönelik üstü kapalı bir tenkit olarak yorumladı. Öte yandan, Cosmos’un hoşluğunun bir kısmı da bu kaostan kaynaklanıyor. Şayet Cosmos deneyi başarılı olursa, savunucuları, merkezi şirketler ya da kelamda merkezi olmayan vakıflar tarafından yönetilen rakip projelere kıyasla “ademi merkeziyetçilik” konusunda daha gerçekçi bir teze sahip olacağını söylüyorlar. Cosmos’un kendi hibe programları ve gayri resmi hiyerarşisi olsa da, temel altyapısı ve en tanınan projelerinin birden fazla, tutkulu bir inşaatçı tabanı tarafından aşağıdan üste sürdürülmektedir.

Onaylanan modeller

Buchman, “Bu felsefe ve değerler dizisi gerçekten, bilirsiniz, açıklık ve deneyselliğin hacker kültürüne göre ayarlanmış bir şekilde parlıyor. Bu değerler uzun vadede doğru olacak ve tüm bu kısa vadeli piyasa aksaklıklarına rağmen, sonunda kazanacak olan şey budur.” Açıklamasını yapıyor.

Başarının gerçekte neye benzediğine gelince, coinler.us olarak baktığımızda Cosmos’un blok zinciri alanına yaptığı temel katkıların birden fazla – birlikte çalışabilirlik, Proof of Stake ve paylaşılan güvenlik için ilk modeller – aslında her yerde bulunma yolunda ilerledi. Yani daha geniş sanayi tarafından onaylandılar.